فهارس و خصوصا در مقدّمات ممتّع خود بر كتب فلسفى - منطقى به‌قدر مجال و ميسور در اين خصوص سخن گفته و بر موضوع تأكيد بليغ نموده است . وقوف يقينى راقم اين سطور بر اهميّت عظيم و بنيانى متون سريانى ما قبل اسلامى ، هم از طرف استاد دانش‌پژوه صورت بسته است ؛ و هم به توصيه‌هاى پيوستهء اوست كه در « فهرست » حاضر ، مقام و موضع برابر و همبر با متون پهلوى از براى آنها وقف و اختصاص يافته است . بدين نمط و صورت همانا چنين كارى بىسابقه به‌نظر مىرسد ، تقدّم راقم سطور در فهرست‌نويسى روشمند از براى متون سريانى در جزو آثار ايرانى ( پهلوى ، اوستايى ، مانوى ) بااين اثر ثابت مىگردد ، هم بدين كار كمابيش نيمى از ميراث مكتوب ملّى ايرانيان كه آثار متضمّن نتايج افكار و آراء علمى و فلسفى و مذهبى ايشان است ، از كتم نسيان و گور ناشناختگى و گمنامى به عرصهء حيات مجدّد و شناسايى و نامورى فراكشيده شده‌اند . بىرنگ كار هم به شيوهء ابن نديم در الفهرست است ، با اين تفاوت كه طرح طبقه‌بندى كلّى آثار البتّه معاصرانه مىباشد ؛ ولى هم بمانند او كه بر هر باب موضوعى - يا « فنّ » - مقدمهء مختصرى در بيان چگونگى و تاريخ آن دانش و فن گذارده ، در اين فهرست نيز مقدمه‌هايى بدان مقصود به عنوان « مدخل » نوشته آمده است ، كه در صورت جامع خود همانا تاريخ علم و كلام و حكمت در ايران باستان مىباشد ؛ و از اين نظر هم كتابى منحصر بفرد جلوه مىكند ، تاكنون بدين مجموع تأليفى چنين پديد نيامده است . اما در خصوص تتبعات راجع به استمرار فرهنگ ايران باستان و عدم انقطاع عناصر آن در دوران اسلامى ، سزاست همين‌جا از يك محقّق مبرز و پيشتاز در اين عرصه نام برد ؛ و آن استاد دكتر محمّد محمّدى ملايرى است - دامت افاداته - كه خدمات برجستهء علمى - ادبى او از جمله شناساندن فرهنگ و تمدن و آثار ايران باستانى به مثابهء مبدأ و مأخذ اساسى در تكوين فرهنگ و تمدّن اسلامى ، به جهان عرب ، خود شايان تفصيل و تقدير فراوان است . علاوه بر دو مجلّد كتاب گرانسنگ ايشان : تاريخ و فرهنگ ايران در دوران انتقال از عصر ساسانى به عصر اسلامى ( و ) فرهنگ ايرانى پيش از اسلام و آثار آن در تمدّن اسلامى و ادبيات عربى ، خصوصا بايد كتاب الترجمة و النقل عن الفارسية فى القرون الاسلامية الاولى ( ج 1 ) را ياد كرد ، كه در خصوص متون تاريخى كتب التاج و الآيين ترجمه شده از پهلوى به عربى هم به دست دانشمندان ايرانى سده‌هاى نخستين اسلامى پژوهشى ارزنده است ، فىالجمله كتابهاى استاد از مراجع « فهرست » حاضر هم باشد .